Anakart ve Anakartın Bileşenleri

Anakart bilgisayarın bütün parçalarının ve çevre birimlerinin bağlandığı ve bu birimlerin arasındaki iletişimi sağlayan elektronik devredir. Anakart, bilgisayarı ilk açtığınızda çalışan yazılım olan BIOS'u (Basic Input/Output System) barındırır. Diğer parçalar doğrudan üzerine "takılır" (İşlemci, RAM, sabit sürücü, ekran kartı gibi).


PCI Slotları (Peripheral Component Interconnect)
PCI 1990'larda Intel tarafından geliştirilen en yaygın ve oturmuş veri yoludur.Aslında 32 bit genişliğinde olmasına rağmen 64 bit gibi de çalışabilir. PCI, 33 MHz hızında çalışabilecek şekilde üretilmiştir. Her çesit işlemciyle çalışabilecek şekilde tasarlandığından 486, Pentium, Pentium II ve diğer işlemcilerle beraber çalışabilmektedir. Bu veriyolu ayrıca "tamponlu" çalışacak şekilde üretilmiştir. PCI , işlemcinin verdiği görevleri tamponda bekleterek önceki işleri bitirir. İşi bittiğinde tampondan yeni görevler alarak çalışmasına devam eder. Aynı şekilde işlemciye aktaracağı bilgileri de tampona koyar ve işlemci sırası geldiğinde bu bilgileri tampondan alarak işleme devam eder. Tüm PCI kartlar “Plug'n Play” yani tak ve çalıştır özelliğine sahiptir. PCI kartlar kendi kendilerini yapılandırarak sisteme kendilerini tanıtırlar.
Güncel anakartların çoğunda yer alan IDE denetçileri de PCI bus veri yolunu kullanırlar. Bir sistemde normalde 3 ya da 4 PCI slot bulunur. PCI bus halen geliştirilmeye devam edilmektedir. İçlerinde Intel, IBM ve Apple şirketlerinin bulunduğu bir grup bu veriyolunu her gün daha ilerletmektedirler.

BIOS (Basic Input/Output System)

Ana kart kaynaklarının ayarları,çevre birim protokolleri,sürücüler ve diğer donanım birimlerinin işletilmesine ait ön bilgi ve ayarlarının kayıtlı olduğu,pil ile desteklenen aygıttır.                                                                                                                 BIOS sistem donanıma erişimi ve üzerinde uygulamalarınızı çalıştırdığınız ileri düzey işletim sistemlerinin (Windows, Linux vs.) oluşturulmasını sağlar. BIOS aynı zamanda PC'nin donanım ayarlarını kontrol eder; PC'nin düğmesine bastığınızda boot etmesinden ve diğer sistem işlevlerinden sorumludur. BlOS da bir yazılımdır.Bu yazılım anakart üzerindeki BIOS chipi üzerinde tutulur. Eskiden BIOS bir ROM (Read Only Memory) idi. Yani sadece okunabiliyordu, üzerine yazılamıyordu. Daha sonra eklenen yeni donanımlara göre BlOS'ta güncelleme yapılmasının gerekmesi üzerine Flash BIOS adı verilen yazılabilir/güncellenebilir BIOS chipleri kullanılmaya başladı. Böylece kullanıcılar daha güncel bir BIOS sürümünü anakart üreticisinin Web sitesinden indirerek yükleyebilirler.

AMR Slotu (Audio Modem Riser)

Amr,modem devre sisteminin analog I/O audio (Ses) fonksiyonlarını Codec chipi (Anloğu dijitale,dijitali analoğa çevirir) ile ana karta direk takılabilen küçük devre kartı üzerinde birleştirmek için Intel tarafından geliştirilmiştir.Bu küçük devre kartına riser denmesinin sebebi ana kartta düz durması yerine ana karttan  yüksekte olmasındandır.Bu devre kartının yüksekte olması ana kartın bir parçası olmadığını gösterir.Yeni ana kart tasarımı için onay belgesi alınması ve maliyetinin yüksekliği sebebiyle bu devre kartının ayrı üretilmesi üreticilere daha esnek ve audio modem tasarımını daha rahat geliştirebilecek imkan tanımaktadır. Amr slotu ile birlikte kullanılabilen Aztech Audio Riser modem K56Flex V90 standardını 56K iletişim desteklemektedir.Kısaca yeni nesil bir dahili voice modem olarak üretilmiş ve ana kart üzerine bu modemle kullanılmak üzere Amr slotu eklenmiştir.

AGP Slotu (Accelerated Graphics Port)

Sadece ekran kartları için çıkarılmış bir veriyoludur. Grafik ağırlıklı uygulamalar geliştikçe (örneğin 3 boyutlu grafikler, tam ekran video) işlemci ile PC'nin grafik bileşenleri arasında daha geniş bir bant genişliğine ihtiyaç doğmuştur. Bunun sonucunda grafik kartlarında ISA'dan bir ara veriyolu standardı olan VESA'ya, oradan da PCI'a geçilmiştir; ama bu da yeterli görülmeyince, grafik kartının işlemciye doğrudan ulaşmasını sağlayacak, ona özel bir veriyolu olan AGP 1997 sonunda geliştirilmiştir.64-128 bit,66 MHZ veri hızına sahiptir. AGP’nin en büyük özelliği, veriyolunda sadece grafik bulunmasıdır. Veriyolunun tüm bant genişliği sadece grafik için kullanılıyordur ve bunun dışında diğer bağlı aygıtlarla paylaşmak zorunda değildir. İşlemcinin görüntü ile ilgili işlemlerini doğrudan bu portu kullanarak görüntü ara birimi üzerindeki ram da gerçekleştirmesi ve hızlı veri aktarımı ile büyük miktarda veri transferi (500-1064 MB/sn) düşüncesi ile geliştirilmiştir.İ810 nesil chip setleri ile 4x modunda bu transfer kapasitesi 720 Mb/sn ile 1,6 Gb/sn veri yolu hızı ise 85 Mhz’e çıkabilmektedir.

ISA Slotları  (Industry Standart Architecture)

17 yıldan beri kullanılan eski bir veriyolu mimarisidir. ISA aslinda IBM'in XT veriyolunun gelistirilmis bir halidir. XT veriyolu 8 bitlik iletisimi kabul eden en eski veri yollarindan biridir. ISA 16 bit genisliginde en fazla 8 MHz hizinda çalisabilmektedir.1984'te 8 bit'ten 16 bit'e çıkarılmıştır. Ama bugün bile 8 bitlik kartlar olabilir.Bir ISA kartın, yuvaya giren iki bölmeli çıkıntısının sadece bir kenarında bağlantı bacakları varsa, bu 8 bitlik bir karttır. 90'lardan itibaren çoğu aygıt'ın daha hızlı PCI modeli çıktığından yavaş yavaş terkedilmeye başlanmıştır; hatta bugün ISA veriyolu olmayan anakartlar bile çıkmıştır. 1993'te Intel ve Microsoft, Tak Çalıştır ISA standardını geliştirmiştir. Genellikle eski tip modem,ses kartı,scanner kontrol kartı,SCSI kontrol kartı, radyo kartı gibi donanım ürünleri için kullanılmaktadır.

IDE Slotları  (Integrated Drive Electronics)

IDE,hard disk, optik disk,teyp sürücülerini PC’ye bağlamak için kullanılan arabirimdir.1986’da 20MB kapasite ile sunulmuştur ancak 20 seneden az bir sürede kapasitesi binlerce kat artmıştır.SCSI arabirimiyle karşılaştırınca IDE’nin daha ekonomik olduğu görülmüştür.Kontrol elektronikleri IDE sürücüsünün içine monte edilmiştir ve PC’ye bağlamak için tek gereken basit bir devredir.IDE sürücüleri ilk  PC’lere IDE ana bilgisayar adaptör kartı ile bağlanırdı.Sonra iki enhanced(geliştirilmiş)IDE slotları(EIDE) ana kart üzerine monte edildi.Onboard IDE chip taşıyan yeni nesil ana kartlar üzerinde Primary ve Secondary olmak üzere 2 adet IDE connector bulunur.Bu,bilgisayar üzerine toplam 4 adet sabit disk veya en az biri sabit disk olmak üzere 3 değişik Ide ara birimli aygıt takılabilir.

Fan Konektörü

Kasa, CPU ve Power supply fanı için olmak üzere 3 adet fan konektörü bulunur. Intel 850 çipsetli anakartlarda, sıcaklık algılayıcıları tarafından mukayese edilen sıcaklıklara göre fanları açmak ve kapamak için kullanılan sıcaklık kontrol sinyali için (Fan1 ve Fan2) iki fan konnektörü yerleştirilmiştir. Intel 850 çipsetli anakart sisteminin çevre sıcaklığı Fan1 ve Fan2 konnektörlerinin voltajını kontrol eden ayrı sıcaklık algılayıcıları tarafından termal olarak denetlenir. Eğer bu konnektörlere bağlanan fanlar takometre sinyalini sağlarsa algılayıcı fan hızını donanım denetim elemanına bildirir. Fanları kontrol eden sıcaklık algılayıcıları, sadece algılayıcı 36 derece (96.8 Fderece)'ye ulaştığında güç açma ve kapamada BIOS tarafından başlama durumuna getirilir. Fanların algıları 31 derece (87.8 F derece)'ye düştüğünde fanlar kapanır. Bu, çevre hava algılayıcısı 35-36 C derece civarında inip çıktığında fanların açılması veya kapanmasını engeller. Fanlar kapatıldığında, yavaşça döndüğü gözlenebilir çünkü algılayıcı 46 Cderece (114.8 F derece)'ye ulaştığında fanın görev deviri %70'de başlar %100'e yükselir.

İşlemci Soketi

İşlemci, bilgisayarın beyni niteliğindeki en önemli bileşendir. Diğer aygıtlardan gelen verileri matematiksel işlemler yardımı ile işler, sonuca ulaşır ve sonucu gerekli yerlere gönderir. Çalışabildikleri maksimum saat hızları yani frekansları sınıflandırılmalarına yardımcı en önemli kriterdir. Çalıştıklarında çok ısınırlar, dolayısıyla üzerlerine soğutucu ve fanlar yerleştirilir. 3-4 santimetrekare büyüklüğünde bir silikon tabaka içinde milyonlarca transistörden oluşurlar. İşlemcilerin oluşturulmasını sağlayan sistem mikron teknolojisidir. Bu teknoloji sayesinde bir kaç santimetrekarelik bir alana milyonlarca transistor sığdırabilmek mümkündür.İşlemcileri anakarta takabilmek için özel yuvalara gerek vardır. Örneğin, Pentium 2 model işlemciler ancak slot uyumlu anakartlara ve Celeron model işlemciler de Soket uyumlu anakartlara takılabilirler. Slot yuvalar düz ve 4-5 cm uzunluğunda slottur. Soket ise 3-4 santimetrekare büyüklüğünde bir yuvadır. İşlemci soketi genelde ana kartı işlemciye bağlayan konektör olarak tanımlanır.Bugün çoğu işlemci soketleri Pin Grid Array(PGA) mimarisiyle üretilir ve işlemcinin İşlemci soketine tam ve sarsıntısız oturmasını sağlayan zero insertion force (ZIF) soketleri kullanılır.

SDRAM Slotu (synchronous dynamic random access memory)

Günümüz bilgisayarlarında hem okunabilen hem de yazılabilen RAM (Read Acces Memory – Rastgele Erişimli Hafıza)’lar kullanılır. RAM’lar birbirinden bağımsız hafıza hücrelerinden oluşur. Her hücrenin çift yönlü bir çıkışı vardır. Bu çıkış veri yoluna, veri yolu da işlemciye bağlanır ve işlemci ile RAM arasındaki bilgi alışverişi yapılır. Bu adresleme yöntemi ile RAM’deki herhangi bir hafıza hücresine istenildiği anda diğerlerinden bağımsız olarak ulaşılır. Günümüzde yaygın olarak kullanılan 128 Pin SDRAM slotları 66,100 ve 133 MHZ hızında çalışan SDRAM takılmasına olanak sağlar.Bu slotlara takılan RAM’lara özelliklerinden dolayı DIMM (Dual Inline Memory Module) adı verilir.Çalışma prensibine göre Syncronize veya Rambus olarak adlandırılırlar.72 pinlik RAM slotlarına takılanlar ise SIMM(Single Inline Memory Module) olarak adlandırılırlar.SDRAM, RAM’dan daha gelişmiş ve senkronize özelliğe sahiptir.SDRAM saat sinyalini bekleyerek çalışır.Ayrıca bilgisayarın system bus ve işlemcisiyle senkronize durumdadır.SDRAM, DRAM’ın (dynamic random access memory )çeşitlenmiş şeklidir ama DRAM senkronize değildir.SDRAM iki, DRAM ise tek transistörlüdür.Bu yüzden SDRAM, DRAM’a göre daha pahalıdır. SDRAM’ın senkronize olması, talepleri pipeline iletişim hattı ile okuyup yazmasını ve bu da birden fazla  komutu yerine getirirken aynı anda başka komutları da yerine getirmesini sağlar.

ATX Güç konektörü

At tipi ana kartlarda 12 pin, ATX tipi ana kartlarda 24 pin olmak üzere 2 türdür.Hem AT hem de ATX kasalara takılabilecek şekilde dizayn edilmiş ana kartlarda ikisi bir arada bulunur.Günümüzde üretilen ana kartlarda artık AT tipi güç bağlantısı desteklenmiyor.P4 işlemciler için fazladan güç gereksinimi olduğu için ilave olarak 4 pin 12v bağlantı noktası bulunmaktadır.Uzaktan açma/kapama'yı destekleyen ATX 12V uyumlu güç desteği ile kullanıldığında Intel 850 çipsetli anakartta güç konnektörü yazılım kontrolü yoluyla sistem gücünü kapatabilir. Sistem BIOS, işletim sisteminden doğru emir aldığında BIOS bilgisayar gücünü kapatır. Yazılımdan kapatma (soft-off) BIOS'dan aktif (enable) edilmesiyle;eğer bilgisayar gücü güç çıkışı veya güç bağlantısı tarafından interrupt edilirse güç devam ettiğinde, BIOS konfigürasyonuna bağlı olarak bilgisayar ya açık yada kapalı duruma döner. BIOS paket programının güç menüsünde sonradan güç kesinti seçeneği kullanılarak bilgisayarın cevabı hazır hale getirilir.

Floppy Sürücü Portu

Flopy disk sürücüsü flopy disk’ten hem okuyabilen hem yazabilen sürücüdür.Floppy konektörü 2 adet Flopy disk sürücüsü destekler. I/O kontrolcüsü 82077 disket kontrolcüsü ile uyumlu bir disket sürücüsünü ve hem de PC-AT ve PS/2 modlarını destekler.

Kuzey ve Güney Kontrol Chipleri

Chipset genellikle iki kısımdan oluşur. Farklı isimlerle anılsa da kuzey/güney köprüsü olarak isimlendireceğimiz bu chipsetlerden kuzey köprüsü CPU, bellek ve AGP veri yolundan sorumluyken, güney köprüsü diğer bileşenlere ait verileri düzenler. Kuzey köprüsüyle CPU/Bellek/AGP arasındaki veri aktarım hızı, chipsetten chipsete göre değişebilir. Benzer şekilde bazı chipsetlerin güney köprüsü,örneğin maksimum 4 USB portu desteklerken diğerlerindeyse bu sayı 6’ya çıkabilir. Ana karta ait bu tür özelliklerin hepsini chipset becerileri belirler. Bir de kuzey ve güney köprüsü arasındaki hız vardır. Yakın zamana kadar popüler chipsetlerde kuzey/güney köprüsü arasındaki hız 266MB/sn idi. Fakat Sis 645 chipsetlerinde bu rakam 533MB/sn ‘ye çıktı. IDE cihazlar,PCI kartlar ya da çevre birimlerinden gelen ve güney köprüsünce kontrol edilen veriler, CPU ‘ya ulaşmak için önce kuzey köprüsüne varmak zorundadır. Bu aşamada kuzey/güney köprüsü arasındaki hızın çok önemli olduğu görülmektedir. FSB hızı da performansa etki eden kriterlerden biridir. Sadece chipset değil CPU (işlemci) mimarisiyle de ilgili olan FSB, chipsetteki kuzey köprüsüyle CPU arasındaki veri yoluna verilen isimdir.

Ön Panel Bağlantı noktaları

Ön Panel bağlantı noktası hard disk sürücüsü etkinlik ışıkları(HDD Led),mikrofon, reset düğmesi,güç(on/off) düğmesi,bigisayarın açık olduğunu gösteren ışık(power led) ve anahtar kilidi konektörlerinin bağlı olduğu bağlantı noktasıdır.Led konektörleri kasa dışındaki durumları hakkında bilgi edinilmesini sağlayan Power ve Hdd ledleri ile reset ve Power düğmelerinin ana kartla irtibatını sağlayan konektörlerdir.

PİL

Ana kart pili, bilgisayar kapalıyken bios ayarları ve saati muhafaza için kullanılır.

Seri Port

Intel 850 çipsetli anakartlarda arka panelde iki adet seri port konnektörü vardır. Seri portun NS16C550 uyumlu UART'sı, BIOS desteğiyle 115.2 KBits/s hıza kadar veri transferi sağlar. Seri portlar; COM1 (3F8h), COM2 (2F8h), COM3 (3E8h) ve COM4 (2E8h) gibi adreslendirilerek görevlendirilmişlerdir.Günümüzde ana kartlarda en az bir adet Com portu yer almaktadır. Seri portlar 9 pinlik seri haberleşme portlarıdır.Seri mouse, external Modem ve diğer seri porttan haberleşebilen aygıtlar tarafından kullanılırlar.

Paralel Port

25-pinlik paralel port konnektörü arka panelde seri port çıkışları olan COM1 ve COM2 portları konnektörlerinin üstünde yer alır. Yazıcı, paralel iletişim amaçlı kablo ,external(harici) disk sürücüleri, scanner vb.aygıtlarca kullanılır.BIOS paket programında, paralel port aşağıdaki modlara ayarlanır.

·         Sadece Çıkış (PC-AT uyumlu mod)

·         Tek yönlü (PS/2 uyumlu mod)

·         EPP

·         ECP

USB Portları

Evrensel seri iletim noktası olarak adlandırılan bu yeni bağlantı noktası seri bağlantı imkanını artırmaya ve bu noktadan bağlanan aygıtların bilgisayarın yeniden başlatılmasına veya kapatılmasına gerek kalmadan hemen tanınarak kullanılması fikrinden hareketle geliştirilmiştir.Günümüzde pek çok donanım ürünü bu port üzerinden kullanılabilecek şekilde üretilmiştir.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !